مقدمه‌ای بر تفسیر المیزان
تفسیر المیزان، اثر جاودان علامه سید محمدحسین طباطبایی، بی‌گمان یکی از مهم‌ترین و جامع‌ترین تفاسیر قرآن کریم در جهان اسلام است. این تفسیر که به زبان عربی و در بیست جلد نگاشته شده، حاصل سال‌ها تلاش خستگی‌ناپذیر این مفسر بزرگ شیعه است که با روش بدیع «تفسیر قرآن به قرآن» توانست افق‌های تازه‌ای را در فهم کلام وحی بگشاید.
آنچه المیزان را از دیگر تفاسیر متمایز می‌کند، رویکرد ویژه علامه طباطبایی در تفسیر آیات الهی است. ایشان برخلاف بسیاری از مفسران که پیش‌داوری‌های علمی، فلسفی و عرفانی خود را بر قرآن تحمیل می‌کردند، اساس کار خود را بر این نهاد که قرآن خود مفسر خویش است و باید با تدبر در آیات دیگر، معنای هر آیه را کشف کرد.
💡 نکته کلیدی: تفسیر المیزان نخستین تفسیری است که روش «قرآن به قرآن» را به صورت سیستماتیک و کامل به کار گرفت.
ویژگی‌های برجسته تفسیر المیزان
۱. روش تفسیر قرآن به قرآن
مهم‌ترین ویژگی تفسیر المیزان، روش منحصر به فرد «تفسیر قرآن به قرآن» است. علامه طباطبایی در این روش، برای فهم معنای هر آیه، به آیات مشابه و مرتبط در سراسر قرآن مراجعه می‌کند و با کنار هم قرار دادن آن‌ها، معنای دقیق آیه را استخراج می‌نماید.
این روش که علامه آن را از استاد خود مرحوم قاضی فرا گرفته بود، باعث شده تفسیر المیزان از تحمیل آرای شخصی و پیش‌فرض‌های مذهبی و فلسفی بر قرآن پاک باشد و به معنای واقعی کلمه، «تفسیر قرآن» باشد نه «تفسیر به رأی».
۲. جامعیت محتوایی و منابع
تفسیر المیزان از نظر جامعیت، در میان تفاسیر شیعه و سنی کم‌نظیر است. علامه طباطبایی در این تفسیر، علاوه بر تفسیر آیات، مباحث مستقل و مرتبطی را ذیل عناوینی همچون بحث روایی، تاریخی، اجتماعی، علمی، اخلاقی، کلامی و فلسفی مطرح کرده است.
از نظر منابع نیز المیزان بسیار غنی است. علامه از منابع متقدم و متأخر در رشته‌های گوناگون همچون تفسیر، روایت، تاریخ، کلام، اخلاق، علوم قرآنی، فلسفه، سیاست، لغت و ادب عربی بهره برده است. ایشان آرای دیگر مفسران را با دقت نقل و نقد کرده و از افراط و تفریط پرهیز نموده است.
۳. اهتمام به روایات بدون افراط و تفریط
علامه طباطبایی در بخش «بحث روایی» هر آیه، روایات مربوطه را از منابع خاصه و عامه نقل و نقد کرده است. ایشان با بهره‌گیری از روایات معصومین (ع)، اما بدون اسارت در برابر آن‌ها، توانسته تعادلی منطقی میان قرآن و حدیث برقرار کند.
۴. توجه به مباحث اجتماعی و تربیتی
یکی از ابعاد چشمگیر المیزان، رویکرد اجتماعی و تربیتی آن است. علامه طباطبایی به مباحثی چون حکومت، آزادی، عدالت اجتماعی، حقوق زن، مشکلات امت اسلامی و علل عقب‌ماندگی مسلمانان پرداخته و با نگاهی عمیق، پیام هدایت قرآن را در تمامی مسائل مرتبط با حیات بشری جستجو کرده است.
📚 علامه طباطبایی تألیف المیزان را حدود سال ۱۳۳۳ هجری شمسی آغاز کرد و در شب قدر سال ۱۳۹۲ هجری قمری به پایان رساند.
ساختار و محتوای مجلدات تفسیر المیزان
تفسیر المیزان در ۲۰ جلد تنظیم شده است که هر جلد به تفسیر بخشی از سوره‌های قرآن کریم اختصاص دارد:
| جلد | محتوا |
|---|---|
| جلد اول | تفسیر سوره حمد و آیات ۱ تا ۱۸۲ سوره بقره |
| جلد دوم | تفسیر آیات ۱۸۳ تا ۲۸۶ سوره بقره |
| جلد سوم | تفسیر آیات ۱ تا ۱۲۰ سوره آل عمران |
| جلد چهارم | تفسیر آیات ۱۲۱ تا ۲۰۰ آل عمران و آیات ۱ تا ۷۶ نساء |
| جلد پنجم | تفسیر آیات ۷۷ تا ۱۷۶ نساء و آیات ۱ تا ۵۴ مائده |
| جلد ششم | تفسیر آیات ۵۵ تا ۱۲۰ مائده |
| جلد هفتم | تفسیر سوره انعام |
| جلد هشتم | تفسیر سوره اعراف |
| جلد نهم | تفسیر سوره انفال و توبه |
| جلد دهم | تفسیر یونس و آیات ۱ تا ۹۹ هود |
| جلد یازدهم | تفسیر آیات ۱۰۰ تا ۱۲۳ هود و سوره یوسف و رعد |
| جلد دوازدهم | تفسیر سوره ابراهیم، حجر و نحل |
| جلد سیزدهم | تفسیر سوره اسراء و کهف |
| جلد چهاردهم | تفسیر سوره مریم، طه، انبیاء و حج |
| جلد پانزدهم | تفسیر سوره مؤمنون، نور، فرقان، شعراء و نمل |
| جلد شانزدهم | تفسیر سوره قصص، عنکبوت، روم، لقمان، سجده، احزاب و سبأ |
| جلد هفدهم | تفسیر سوره فاطر، یس، صافات، ص، زمر، غافر و فصلت |
| جلد هجدهم | تفسیر سوره شوری، زخرف، دخان، جاثیه، احقاف، محمد، فتح، حجرات، ق و ذاریات |
| جلد نوزدهم | تفسیر سوره طور، نجم، قمر، الرحمان، واقعه، حدید، مجادله، حشر، ممتحنه، صف، جمعه، منافقون، تغابن، طلاق، تحریم، ملک، قلم، حاقه |
| جلد بیستم | تفسیر سوره معارج، نوح، جن، مزمل، مدثر، قیامت، دهر، مرسلات و جزء ۳۰ |
ترجمه‌های فارسی تفسیر المیزان
تفسیر المیزان توسط مرحوم آیت‌الله سید محمدباقر موسوی همدانی به فارسی ترجمه شده است. این ترجمه در قالب ۲۰ جلد قطور یا ۴۰ جلد معمولی منتشر شده است. هرچند که این ترجمه از غنای علمی برخوردار است، اما منتقدان اشکالاتی نیز در آن یافته‌اند.
علاوه بر ترجمه کامل، خلاصه‌هایی نیز از المیزان تهیه شده است. یکی از این خلاصه‌ها در ۵ جلد منتشر شده که برای مطالعه سریع‌تر و آسان‌تر مناسب است.
دانلود تفسیر المیزان (تمام جلدها)
برای دانلود تمامی جلدهای تفسیر المیزان (عربی و ترجمه فارسی)، روی دکمه زیر کلیک کنید:
⚠️ توجه: برای دانلود قانونی و با کیفیت، حتماً از سایت‌های رسمی و معتبر مانند کتابخانه نور و مرکز آل البیت استفاده کنید.
جایگاه المیزان در میان تفاسیر
شهید مرتضی مطهری در توصیف این تفسیر ارزشمند می‌فرماید:
«بهترین تفسیری است که در میان شیعه و سنی از صدر اسلام تا امروز نوشته شده است.»
پس از تفسیر تبیان شیخ طوسی و مجمع‌البیان شیخ طبرسی، المیزان بزرگ‌ترین و جامع‌ترین تفسیر شیعی محسوب می‌شود و از نظر قوت علمی و مطلوبیت روش تفسیری، بی‌نظیر است.
علامه طباطبایی تألیف این تفسیر را حدود سال ۱۳۳۳ هجری شمسی آغاز کرد و در شب قدر سال ۱۳۹۲ هجری قمری به پایان رساند. اولین مجلد آن در سال ۱۳۳۴ هجری شمسی منتشر شد. ایشان در حین تألیف، این تفسیر را برای طلاب حوزه علمیه قم تدریس می‌کردند.
نتیجه‌گیری
تفسیر المیزان، گنجینه‌ای بی‌نظیر از معارف قرآنی است که مطالعه آن برای هر مسلمان جویای حقیقت، ضروری به نظر می‌رسد. روش بدیع قرآن به قرآن، جامعیت محتوایی، توجه متعادل به روایات، رویکرد اجتماعی و تربیتی، و پرهیز از پیش‌داوری‌های علمی و فلسفی، این تفسیر را به اثری ماندگار و راهگشا تبدیل کرده است.
علامه طباطبایی با خلق این اثر جاودان، خدمتی بزرگ به جهان اسلام و تشیع کرده که سال‌ها پس از وفات ایشان نیز همچنان مورد استفاده و استناد محققان و قرآن‌پژوهان قرار می‌گیرد.
دوره های گایافا
رشد معنویی
ماوراء الطبیعه و فرازمینی ها
تاریخچه پنهان
مدیتیشن و یوگا و سلامتی
محصولات ویژه
