کتاب پایان زمان : کریشنا مورتی و دیوید بوهم

کتاب پایان زمان : جایی که فلسفه و فیزیک به هم می‌رسند کریشنا مورتی و دیوید بوهم

 The Ending of Time: Where Philosophy and Physics Meet

کتاب پایان زمان  حاصل سلسله گفت‌وگوهای عمیق میان کریشنا مورتی، فیلسوف و آموزگار معنوی، و دیوید بوهم، فیزیک‌دان برجستهٔ نظری است. این کتاب تلاشی است برای کاوش در ماهیت آگاهی انسان، ریشه‌های تعارضات ذهنی و روانی، و امکان پایان دادن به چرخهٔ تکراری رنج و خشونت. گفت‌وگوها با نگاهی صریح و بی‌واسطه به این پرسش می‌پردازند که چرا انسان در سطح فردی و جمعی قادر نیست از الگوهای تکراری ترس، جدایی و تضاد رها شود.

در بطن مباحث کتاب پایان زمان ، پرسش مرکزی این است: آیا ذهن انسان می‌تواند از «زمان روان‌شناختی» — یعنی جریان بی‌پایان خاطره، گذشته‌محوری و تصویرسازی آینده — آزاد شود؟ کریشنا مورتی معتقد است که بسیاری از مشکلات بشر نه از زمان فیزیکی، بلکه از زمان ذهنی سرچشمه می‌گیرد؛ زمانی که ما را در بند هویت‌های ساخته‌شده و الگوهای شرطی‌شده نگه می‌دارد. دیوید بوهم نیز از منظر فیزیک و نظریهٔ نظم ضمنی، این دیدگاه را با نگاهی علمی و تحلیلی به چالش می‌کشد و آن را گسترش می‌دهد.

آنچه کتاب را برجسته می‌کند، برخورد دو ذهن کاملاً متفاوت است: یکی با نگاه شهودی و رویکردی مبتنی بر مشاهدهٔ بی‌واسطه، و دیگری با تفکری تحلیلی و علمی. در نتیجه، «پایان زمان» صرفاً یک متن فلسفی یا روان‌شناختی نیست، بلکه سفری است در دل پرسش‌هایی که به ماهیت خودآگاهی، آزادی و امکان دگرگونی بنیادین ذهن انسان مربوط می‌شوند. این کتاب خواننده را دعوت می‌کند تا فراتر از چارچوب‌های فکری عادی بیندیشد و تجربهٔ «دیدن» را بدون دخالت گذشته بیازماید.

کریشنا مورتی (J. Krishnamurti) یکی از تأثیرگذارترین متفکران معنوی قرن بیستم است؛ اندیشمندی که پیام او نه بر سنت‌های مذهبی تکیه دارد و نه بر سیستم‌های فلسفی ساختاریافته. او تمام عمر خود را صرف دعوت انسان به مشاهدهٔ مستقیم ذهن، شناخت سازوکارهای ترس، وابستگی، رنج و شرطی‌شدگی کرد. ویژگی برجستهٔ رویکرد او این بود که هیچ راه‌حل آماده، آموزهٔ ثابت یا مرجع اقتدار معنوی ارائه نمی‌کرد؛ بلکه هدفش آزادسازی انسان از هر گونه اتکا به مرجع بیرونی بود. در نگاه او تحول واقعی از لحظه‌ای آغاز می‌شود که فرد بتواند خود را بدون پیش‌داوری، بدون اتکا به گذشته و بدون تلاش برای “شدن” مشاهده کند.

دیوید بوهم (David Bohm) فیزیک‌دان نظری برجسته و یکی از مهم‌ترین چهره‌های فیزیک کوانتوم در قرن بیستم است. آثار و نظریه‌های او—به‌ویژه مفهوم «نظم ضمنی»—تلاشی بودند برای ارائهٔ تصویری یکپارچه از واقعیت که در آن جهان نه مجموعه‌ای از اجزای جدا، بلکه شبکه‌ای پویا و به‌هم‌پیوسته است. ذهن باز، دقت علمی و علاقهٔ بوهم به فهم عمیق ساختار اندیشه باعث شد که گفت‌وگوهای او با کریشنا مورتی به یکی از کم‌نظیرترین برخوردهای علم و فلسفه در روزگار معاصر تبدیل شود. او معتقد بود که همان‌گونه که فیزیک کوانتوم نظم پنهانی را در پس آشفتگی ظاهری طبیعت آشکار می‌کند، در سطح روانی نیز می‌توان به درکی ژرف و پیوسته از آگاهی انسانی دست یافت.